Zakład pracy chronionej

2008-02-01

Jednym z podmiotów działających w zakresie zatrudniania oraz rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych jest zakład pracy chronionej, utworzony przez pracodawcę funkcjonującego na zasadach komercyjnych. W zamian za pomoc publiczną ma on przygotowywać do podjęcia pracy na otwartym rynku osoby dotknięte trwałą lub okresową niezdolnością do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy.

Pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej współpracuje i korzysta ze wsparcia organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego oraz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).

 

    

 

Pracodawca jest zobligowany spełnić określone warunki, aby uzyskać i utrzymać status zakładu pracy chronionej. Wymagane jest:

 

• prowadzenie działalności gospodarczej przez okres co najmniej 12 miesięcy;

 

• zatrudnienie co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiąganie następujących wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy:

 

a) co najmniej 40 % ogółu zatrudnionych, w tym minimum 10 % zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, albo  

 

b) co najmniej 30 % niewidomych lub psychicznie chorych, bądź upośledzonych umysłowo zaliczonych do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności;

• zapewnienie, aby obiekty i pomieszczenia użytkowane przez zakład pracy:

a) odpowiadały przepisom i zasadom bezpieczeństwa i higieny pracy,

 b) uwzględniały potrzeby osób niepełnosprawnych w zakresie przystosowania stanowisk pracy, pomieszczeń higienicznosanitarnych i ciągów komunikacyjnych oraz spełniały wymagania dostępności do nich (uzyskanie pozytywnej decyzji Państwowej Inspekcji Pracy);

 

• zapewnienie doraźnej i specjalistycznej opieki medycznej, poradnictwa i usług rehabilitacyjnych (utworzenie gabinetu i zatrudnienia personelu medycznego, zawarcie umowy z zakładem opieki zdrowotnej, refundowanie pracownikowi kosztów leczenia);

 Warto podkreślić, że obliczając stan zatrudnienia osób niepełnosprawnych sumuje się etaty pracowników w rozumieniu prawa pracy oraz wykonawców pracy nakładczej uzyskujących połowę najniższego wynagrodzenia, a gdy jest ona jedynym źródłem ich utrzymania, opłacanych co najmniej najniższym wynagrodzeniem. Maksymalny wymiar czasu pracy wykonawców nie może przekraczać jednego etatu ustalonego jako iloraz wysokości przyznanego i najniższego wynagrodzenia.

 

 

WAŻNE

Pracodawca występuje z wnioskiem o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej.

Wojewoda właściwy ze względu na siedzibę wnioskodawcy wydaje decyzję w sprawie nadania statusu, potwierdzającą spełnianie warunków. Natomiast stwierdza obligatoryjnie jego utratę w przypadku zaprzestania realizacji któregokolwiek wymagania.

Istnieje możliwość zwolnienia pracodawcy z konieczności spełniania wszystkich warunków. Jeżeli ma on problemy z zachowaniem co najmniej 10 % wskaźnika zatrudnienia osób zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, to może ubiegać się o okresowe, maksymalnie 6-miesięczne zwolnienie z tego warunku. Jednak musi ogółem zatrudniać co najmniej 60 % osób niepełnosprawnych oraz wykazać, że właściwy powiatowy urząd pracy nie może skierować wymaganej liczby osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, posiadających odpowiednie kwalifikacje zawodowe lub nadających się do ich zmiany.

 

Ponadto pracodawca może zabiegać o zwolnienie z obowiązku prowadzenia działalności gospodarczej przez okres 12 miesięcy lub utrzymywania wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych w okresie 6 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej, jeżeli przejął wraz ze wszystkimi pracownikami zakład pracy chronionej zagrożony lub będący w upadłości lub likwidacji, z wyłączeniem nabycia dokonanego na podstawie prawa handlowego lub spółdzielczego (np. łączenie, podział, wydzielenie) albo przejął w drodze darowizny od osoby najbliższej w rozumieniu przepisów podatkowych zakład pracy chronionej prowadzony przez jedną lub więcej osób fizycznych (małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synowej, rodzeństwa, ojczyma, macochy, teściów). Decyzja wojewody jest uzależniona od utrzymania zatrudnienia pracowników zakładu pracy chronionej w okresie roku od dnia jej wydania oraz spełnienia pozostałych warunków niezbędnych do uzyskania statusu w dniu wystąpienia z wnioskiem lub udokumentowania przejęcia zakładu. 

 WAŻNE

 

Decyzje wojewody w zakresie zwolnień z realizacji określonych warunków mają charakter fakultatywny.

 

Pracodawca, w stosunku do którego została podjęta z urzędu decyzja o utracie statusu zakładu pracy chronionej, może wystąpić do wojewody z wnioskiem o jego przyznanie z mocą od dnia ponownego spełnienia warunków, jeżeli:

 

• w momencie składania wniosku wykaże się:

 

a) realizacją wszystkich warunków koniecznych do legitymowania się statusem zakładu pracy chronionej;

 

b) dokonaniem zwrotu nienależnie pobranej pomocy publicznej otrzymanej w związku z posiadanym statusem zakładu pracy chronionej wraz z należnymi odsetkami;

 

• łączny okres niespełniania wymaganych warunków nie trwał dłużej niż 3 miesiące;

 

• w okresie, gdy nie były realizowane warunki, wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie uległy zmniejszeniu o więcej niż 20 % w stosunku do właściwej ich wartości;

 

• nie było rażące naruszenie wymagań dotyczących: użytkowanych obiektów i pomieszczeń, zaliczania wykonawców pracy nakładczej, prowadzenia zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych.

 

Jednym z obowiązków pracodawcy jest przedstawianie wojewodzie półrocznych sprawozdań dotyczących spełniania warunków pozwalających zachować status zakładu pracy chronionej oraz bieżące informowanie o każdej ich zmianie. 

 WAŻNE

Brak szczególnych zadań w zakresie zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Należy podkreślić, że rehabilitacja pracowników w zakładzie pracy chronionej odbywa się poprzez zatrudnienie na zasadach obowiązujących pracodawcę otwartego rynku pracy. I tak, czas pracy osób o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jest krótszy i nie może przekraczać 7 godzin dziennie i 35 tygodniowo. Natomiast osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności pracują do 8 godzin dziennie i 40 tygodniowo. Wszyscy korzystają z dodatkowej, 15-minutowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Nie mogą być zatrudnieni w porze nocnej i godzinach nadliczbowych.

Osobom zaliczonym do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Mają one także prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem wynagrodzenia: 1) w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej niż raz w roku; 2) w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy.

Ponadto pracownicy niepełnosprawni korzystają z usług rehabilitacyjnych zapewnianych przez pracodawcę, a także mogą ubiegać się o finansowanie wybranych wydatków z zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych.

 

 

WAŻNE

Pracodawcy prowadzącemu zakład pracy chronionej przysługują różne instrumenty wsparcia.

Przewidziane zwolnienia dotyczą:

 

• podatków: od nieruchomości, rolnego i leśnego, od czynności cywilnoprawnych;

 

• opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej oraz mających charakter sankcyjny (np. eksploatacyjne, środowiskowe, produktowe).

 

 Zwolnienia nie obejmują: podatku od gier, podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, cła, podatków dochodowych, podatku od środków transportowych.

 

 

 

Pracodawca może otrzymać:

 

• dofinansowanie w wysokości do 50 % oprocentowania zaciągniętych kredytów bankowych, pod warunkiem ich wykorzystania na cele związane z rehabilitacją zawodową i społeczną osób niepełnosprawnych na podstawie umowy zawartej z PFRON;

 

• zwrot kosztów za szkolenie zatrudnionych osób niepełnosprawnych, w związku z koniecznością zmiany profilu produkcji, oraz

 

• jednorazową pożyczkę w celu ochrony istniejących w zakładzie miejsc pracy osób niepełnosprawnych, na podstawie umowy zawartej z właściwą jednostką organizacyjną samorządu województwa.

 

Pracodawca ubiegający się o otrzymanie pomocy finansowej składa wniosek, który zostaje rozpatrzony w terminie 30 dni. Głównymi warunkami, jakie musi spełnić jest posiadanie przez pewien czas statusu zakładu pracy chronionej, niezaleganie z zobowiązaniami wobec PFRON i wykazywanie określonego stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych. W przypadku decyzji pozytywnej następuje podpisanie umowy.

 

 

 

Pracodawca może uzyskać miesięczne dofinansowanie do części wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, która nie została sfinansowana ze środków publicznych. W przypadku osób zatrudnionych przeciętnie w pełnym wymiarze czasu pracy dotacja przysługuje w kwocie:  

 

• 130 % najniższego wynagrodzenia – gdy stopień niepełnosprawności jest znaczny;

 

• 110 % najniższego wynagrodzenia – gdy stopień niepełnosprawności jest umiarkowany;

 

• 50 % najniższego wynagrodzenia – gdy stopień niepełnosprawności jest lekki.

 

Powyższe kwoty zwiększa się o 75 % najniższego wynagrodzenia wobec osób, u których stwierdzono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub epilepsję, oraz niewidomych.

 

Wypłat dokonuje PFRON przez okres roku proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy pracownika. Jeżeli kwota miesięcznego dofinansowania przekracza wysokość wynagrodzenia osiąganego przez pracownika, nadwyżka przechodzi na zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych z przeznaczeniem na indywidualny program rehabilitacji.

 

Pracodawca może wystąpić z wnioskiem o przedłużenie wypłacania miesięcznego dofinansowania na kolejne okresy roczne.

 

W przypadku posiadania zaległości w zobowiązaniach wobec PFRON zostają wydane decyzje o wstrzymaniu lub odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania. Natomiast nakaz jego zwrotu następuje w wyniku stwierdzonych w trakcie kontroli nieprawidłowości dotyczących ustalania wysokości dotacji i wynagradzania pracowników niepełnosprawnych.

 

Pracodawca jest zobowiązany składać PFRON:

 

• miesięczne informacje o wynagrodzeniach, zatrudnieniu i stopniach niepełnosprawności pracowników;

 

• wniosek o wypłatę dofinansowania za dany miesiąc;

 

• informacje o wysokości i rodzaju podwyższonych kosztów zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

 

W terminie 7 dni od otrzymania wniosku PFRON przekazuje na rachunek bankowy środki pieniężne oraz informuje pracodawcę o sposobie ustalenia kwoty.

 Warto zaznaczyć, że dofinansowanie jest uprawnieniem pracodawcy. Nie podlega ono realizacji wyłącznie w sytuacjach:

 

• istnienia zaległości wobec PFRON;

 

• wcześniejszego pobrania przez inny podmiot dofinansowania z tytułu zatrudnienia tej samej osoby;

 

• braku podstaw do wypłaty wynagrodzenia pracownikowi (np. wskutek zwolnienia chorobowego, urlopu bezpłatnego);

 

• powstania rozbieżności dotyczącej wysokości dofinansowania (np. z powodu pomyłki).

 

 

 

 

Wynagrodzenie jest w części pokrywane ze środków publicznych. Dotyczy to:

 

• należnej składki pracownika na ubezpieczenia emerytalne i chorobowe, finansowanej przez PFRON;

 

• kosztów osobowych pracodawcy, odpowiadających należnej składce na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, finansowanej przez budżet państwa oraz składce na ubezpieczenie wypadkowe – finansowanej przez PFRON.

 

Rozliczenia następują za okresy miesięczne przez rok, na wniosek pracodawcy, składany łącznie z deklaracją. Istnieje możliwość ubiegania się o wsparcie publiczne na kolejne lata.

 

           

 

Kolejnym przywilejem obejmującym zakłady pracy chronionej jest refundacja dodatkowych kosztów poniesionych na rzecz osób niepełnosprawnych w związku z:

 

• przystosowaniem tworzonych lub istniejących stanowisk pracy stosownie do ich potrzeb;

 

• adaptacją pomieszczeń zakładu pracy;

 

• adaptacją lub nabyciem urządzeń ułatwiających ich funkcjonowanie w zakładzie pracy;

 

• rozpoznaniem przez służby medycyny pracy powyższych potrzeb.

 

Wymaga się zatrudnienia przez okres co najmniej 36 miesięcy osób niepełnosprawnych będących:

 

• bezrobotnymi lub poszukującymi pracy skierowanymi przez powiatowy urząd pracy;

 

• pozostającymi w zatrudnieniu u pracodawcy występującego o zwrot kosztów, kiedy powstała niepełnosprawność, z wyjątkiem przypadków, gdy przyczyną było zawinione przez którąkolwiek ze stron naruszenie przepisów, w tym dotyczących prawa pracy.

 

Zwrot kosztów ze środków PFRON następuje na wniosek pracodawcy, w wysokości i na warunkach określonych umową zawartą ze starostą, który dokonuje wypłat maksymalnie do dwudziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia za każde przystosowane stanowisko pracy osoby niepełnosprawnej. Zwrotowi nie podlegają koszty poniesione przez pracodawcę przed dniem podpisania umowy. Konieczne jest uzyskanie pozytywnej opinii Państwowej Inspekcji Pracy o przystosowanym stanowisku pracy, wydanej na wniosek starosty. Jeśli chodzi o wydatki dotyczące rozpoznania potrzeb osób niepełnosprawnych, to nie mogą one przekraczać 15 % kosztów związanych z przystosowaniem tworzonych lub istniejących stanowisk pracy.

 

Jeżeli okres zatrudnienia osoby niepełnosprawnej jest krótszy niż 36 miesięcy, to pracodawca zwraca PFRON za pośrednictwem starosty środki w terminie 3 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy w wysokości równej 1/36 ogólnej kwoty zwrotu za każdy miesiąc brakujący do upływu wymaganego okresu, jednak nie mniejszej niż 1/6, chyba że zatrudni kolejną osobę niepełnosprawną.

 

 

 

Pracodawcy przysługuje refundacja z PFRON miesięcznych kosztów zatrudnienia pracowników pomagających osobie niepełnosprawnej w pracy w zakresie czynności ułatwiających komunikowanie się z otoczeniem, a także niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania na stanowisku pracy. Wysokość zwrotu stanowi iloczyn kwoty najniższego wynagrodzenia i ilorazu liczby godzin w miesiącu przeznaczonych wyłącznie na pomoc pracownikowi niepełnosprawnemu i miesięcznej liczby godzin jego pracy wynoszącego maksymalnie 20 %. Refundacja kosztów następuje na mocy umowy zawartej ze starostą.

 

Na wniosek pracodawcy mogą być zrefundowane ze środków PFRON do wysokości 90 % koszty szkolenia zatrudnionych osób niepełnosprawnych, nie więcej jednak niż do dwukrotnego przeciętnego wynagrodzenia na jedną osobę. Zwrotu dokonuje starosta na warunkach określonych w umowie zawartej z pracodawcą.

 

           

 

Ważnym przywilejem jest złagodzenie obowiązku wpłat na PFRON. Dopuszcza się umorzenie, rozłożenie na raty, odroczenie terminu płatności na zasadach przewidzianych w ordynacji podatkowej. Uprawnienia w tym zakresie przysługują Prezesowi Zarządu PFRON.

 

Pracodawca, który zatrudni przez okres co najmniej 12 miesięcy osobę niepełnosprawną zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna albo poszukująca pracy może otrzymać, na wniosek, ze środków PFRON zwrot 60 %:

 

• jej wynagrodzenia przed opodatkowaniem podatkiem dochodowym, oraz

 

• obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne.

 

Zwrot następuje za okres jednego roku od dnia zatrudnienia i jest dokonywany przez starostę na warunkach określonych umową zawartą z pracodawcą. Jeżeli zatrudnienie okaże się krótsze, pracodawca za pośrednictwem starosty jest obowiązany zwrócić PFRON w pełnej wysokości otrzymane kwoty, chyba że umowa o pracę:

 

• uległa rozwiązaniu z przyczyn zawinionych przez pracownika polegających na ciężkim naruszeniu podstawowych obowiązków;

 

• uległa rozwiązaniu za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika;

 

• wygasła.

 

 

 

 

 

 

Pracodawca, który przez okres co najmniej 36 miesięcy zatrudni osobę niepełnosprawną zarejestrowaną jako bezrobotna albo poszukująca pracy, może wnioskować o zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy do wysokości piętnastokrotnego przeciętnego wynagrodzenia. Starosta dokonuje ze środków PFRON zwrotu na warunkach określonych umową zawartą z pracodawcą. Koszty poniesione przed jej podpisaniem nie mogą być uwzględnione. Uzyskanie wsparcia zależy od pozytywnej opinii Państwowej Inspekcji Pracy, wydanej na wniosek starosty, o przystosowaniu stanowiska pracy do potrzeb wynikających z niepełnosprawności osoby zatrudnionej.

 

Jeżeli okres zatrudnienia osoby niepełnosprawnej jest krótszy niż 36 miesięcy, pracodawca jest obowiązany zwrócić PFRON, za pośrednictwem starosty, środki w wysokości równej 1/36 ogólnej kwoty za każdy miesiąc brakujący do upływu wymaganego okresu, jednak nie mniejszej niż 1/6. Dokonuje on zwrotu w terminie 3 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy, chyba że w tym czasie przyjmie do pracy kolejną osobę niepełnosprawną.

 

 

 

Warto podkreślić, że istotnym instrumentem zachęcającym do współpracy z zakładami pracy chronionej jest możliwość obniżenia wpłat na PFRON podmiotom zobowiązanym do ich uiszczenia, z tytułu zakupu usługi, z wyłączeniem handlu, lub produkcji pracodawcy zatrudniającego co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiągającego minimum 10 % wskaźnik zatrudnienia osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Warunkiem jest terminowe uregulowanie należności oraz otrzymanie informacji o kwocie obniżenia stanowiącej iloczyn wskaźnika wynagrodzeń pracowników sprzedającego pracodawcy zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i wskaźnika udziału przychodów.

 

Informację o kwocie obniżenia pracodawca przekazuje nabywcy niezwłocznie po uregulowaniu należności w terminie określonym na fakturze. W przypadku płatności realizowanych za pośrednictwem banku liczy się data obciążenia rachunku nabywcy na podstawie polecenia przelewu.

 

W przypadku, gdy kwota obniżenia przewyższa:

 

• wartość zrealizowanej produkcji lub usługi, obniżenie wpłaty przysługuje tylko do wysokości kwoty wskazanej na fakturze;

 

• wysokość 80 % wpłaty na PFRON, do której obowiązany jest nabywca w danym miesiącu, różnicę zalicza się na obniżenie wpłaty z tego tytułu w następnych miesiącach.

 

Przysługująca, a niewykorzystana kwota obniżenia może być uwzględniana przez okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, licząc od dnia uzyskania informacji.

 Autor: Grażyna Spytek - Bandurska