Zatrudnienie skazanych

2008-02-01

 

Skazanemu, który odbywa karę pozbawienia wolności powinno zapewnić się, w miarę możliwości, świadczenie pracy. 

 

 

Skazani najczęściej wykonują pracę na podstawie skierowania do pracy. Ponadto dopuszcza się wykonywanie przez nich pracy zarobkowej w ramach umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy o pracę nakładczą lub na innej podstawie prawnej. Możliwość dobrowolnego kształtowania stosunków prawnych podlega jednak ograniczeniu. Podjęcie zatrudnienia następuje za zgodą i na warunkach określonych przez dyrektora zakładu karnego, zapewniających prawidłowy przebieg odbywania kary pozbawienia wolności.

 

Nieprzestrzeganie przez skazanego lub podmiot zatrudniający tych warunków stanowi podstawę do cofnięcia zgody. Ponadto dyrektor może anulować zgodę z przyczyn związanych z funkcjonowaniem zakładu karnego, zwłaszcza z jego bezpieczeństwem. O podjętej decyzji strony są powiadamiane na piśmie.

 

WAŻNE

Katalog form prawnych zatrudniania skazanych jest szeroki.

 

Warto pamiętać, że zawarcie ze skazanym umowy o pracę wywołuje określone konsekwencje. Otóż staje się on pracownikiem, a więc obejmują go wszelkie prawa i obowiązki właściwe dla stosunku pracy. Powstałe zobowiązanie ma jednak charakter szczególny, gdyż podmiotem świadczącym pracę jest osoba odbywająca karę pozbawienia wolności.   

 

WAŻNE

 

Modyfikacja zakresu uprawnień skazanego posiadającego status pracownika dotyczy wynagrodzenia za pracę i urlopu wypoczynkowego.

 

Zdolność do pracy oraz w miarę potrzeby rodzaj, warunki i czas pracy określa lekarz.  Z wykonywania pracy można zwolnić skazanego kształcącego się lub z innych ważnych powodów. 

 

 

 

 

Przy kierowaniu do pracy należy uwzględniać zawód, wykształcenie, zainteresowania i potrzeby osobiste skazanego. Powinno się ją zapewniać przede wszystkim osobom zobowiązanym do świadczeń alimentacyjnych, a także mającym szczególnie trudną sytuację materialną, osobistą lub rodzinną.

 

Skazanego instruuje się o sposobie wykonywania przydzielonej pracy, szkoli w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów przeciwpożarowych oraz obsługi maszyn i urządzeń, a także zapoznaje z podstawowymi zasadami i normami pracy oraz warunkami wynagradzania. Z kolei skazany jest obowiązany pracować sumiennie i wydajnie, przestrzegać dyscypliny i regulaminu pracy, przepisów porządkowych, przeciwpożarowych oraz bezpieczeństwa i higieny pracy, a także dbać o porządek w miejscu pracy, jak również o stan obsługiwanych maszyn i urządzeń.

WAŻNE

Praca skazanego jest odpłatna.

 

Zasady wynagradzania za pracę ustala się w porozumieniu zawieranym przez dyrektora zakładu karnego lub umowie nawiązywanej ze skazanym. Wysokość wynagrodzenia w przypadku zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy powinna wynosić co najmniej połowę minimalnego wynagrodzenia określonego na podstawie odrębnych przepisów. Ulega ona obniżeniu proporcjonalnie do ilości przepracowanego w miesiącu czasu pracy lub wykonanej normy pracy. W razie zatrudnienia skazanego w niepełnym wymiarze czasu pracy najniższe wynagrodzenie ustala się w kwocie proporcjonalnej do liczby godzin, biorąc za podstawę połowę minimalnego wynagrodzenia.

 

 

WAŻNE

 

Korzyścią dla pracodawcy jest wypłacanie skazanemu niższego wynagrodzenia niż dopuszczają przepisy prawa pracy.

 

 

 

Skazanemu przysługuje wynagrodzenie tylko za pracę wykonaną. Jednakże za czas nieświadczenia pracy zachowuje on również prawo do wynagrodzenia, jeśli był gotów do jej wykonania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących podmiotu zatrudniającego. Na czas przestoju wolno mu powierzyć, za zgodą dyrektora zakładu karnego, inną odpowiednią pracę, za której wykonanie przysługuje wynagrodzenie przewidziane za tę pracę. Jeśli przestój został spowodowany warunkami atmosferycznymi, to wynagrodzenie należy się jedynie w wypadku, gdy tak stanowi porozumienie lub umowa.

 

Skazany otrzymuje w całości dodatki za pracę uciążliwą, niebezpieczną lub szkodliwą dla zdrowia, nagrody regulaminowe i premie za oszczędność surowca, jak też wynagrodzenie za racjonalizatorstwo i wynalazczość oraz pracę ponadnormatywną. Po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, wolne jest w każdym czasie od egzekucji 60 % przypadającego wynagrodzenia.

 

Warto mieć na uwadze, że skazanemu, za pisemną zgodą lub na jego wniosek, dyrektor może zezwolić na nieodpłatne zatrudnienie przy pracach wykonywanych na cele charytatywne.

 

WAŻNE

 

Skazanemu przysługuje urlop wypoczynkowy.

 

Wymiar urlopu wypoczynkowego, jaki należy się skazanemu zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę wynosi 18 dni roboczych. Jeśli nawiązał umowę o pracę nakładczą, to przysługuje mu, po roku nieprzerwanej pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, zwolnienie od pracy przez okres 14 dni roboczych, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

 

Skazany nie może zrzec się powyższych uprawnień. Ponadto w okresie urlopu wypoczynkowego lub zwolnienia od pracy korzysta z różnych przywilejów określonych indywidualnie przez dyrektora zakładu karnego.

 

WAŻNE

 

Praca skazanego jest zaliczana do stażu, od którego zależą uprawnienia pracownicze i emerytalno-rentowe.

 

 

 

Okresy pracy, za którą przysługuje wynagrodzenie są zaliczane do składkowych, zgodnie z przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

 

 

 

 

Okresy wykonywania odpłatnego zatrudnienia, z wyłączeniem umów cywilnoprawnych, wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Wyjątek stanowią przypadki, gdy w myśl przepisów prawnych lub postanowień układu zbiorowego pracy uwzględnia się tylko okresy zatrudnienia w danym zakładzie pracy lub branży, w szczególnych warunkach lub na określonych stanowiskach. Dotyczy to również okresu pracy, od którego zależy nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego lub innego świadczenia przysługującego z upływem roku pracy lub okresu krótszego oraz wymaganego do zajmowania określonego stanowiska pracy.  

 

 

 

 

 

 

W myśl powyższego rozporządzenia dyrektor zakładu karnego kieruje do pracy na podstawie umowy o zatrudnienie odpłatne lub porozumienia dotyczącego warunków zatrudnienia skazanych. Jednocześnie określa on w formie pisemnej warunki zatrudnienia. Czyni to na wniosek skazanego zawierającego potwierdzenie od pracodawcy, że zamierza zawrzeć z nim wybrany stosunek prawny. Pisemna akceptacja tych warunków przez skazanego i zatrudniającego jest podstawą do wyrażenia przez dyrektora zgody na wykonywanie pracy. Dotyczy ona zatrudnienia u konkretnego pracodawcy i obowiązuje w okresie przebywania skazanego w zakładzie karnym, w którym została udzielona. Od akceptacji stron umowy uzależnia się zawarcie porozumienia pomiędzy dyrektorem a pracodawcą w sprawie zatrudnienia. 

 

Wynagrodzenie skazanego zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, pracodawca przekazuje wraz z listą płac do zakładu karnego, w którym on przebywa, w terminie do 10 dnia następnego miesiąca. Natomiast w przypadku świadczenia pracy na mocy umów cywilnych lub o pracę nakładczą, wynagrodzenie jest wypłacane w terminie określonym w porozumieniu.  

 

Pracodawca jest obowiązany:

 

• dostarczyć do zakładu karnego obowiązujące u niego przepisy dotyczące zatrudnienia, zwłaszcza w zakresie czasu pracy i wynagrodzenia, oraz informować o dokonywanych w nich zmianach; 

 

• niezwłocznie po zatrudnieniu przesłać do zakładu karnego potwierdzenie przyjęcia do pracy skazanego, określające stanowisko i przyznaną stawkę wynagrodzenia wraz z dodatkami; 

 

• informować zakład karny o przypadkach negatywnego zachowania skazanego. 

 

 

Dyrektor ma obowiązek informowania pracodawcę o zmianach sytuacji skazanego mającej wpływ na zatrudnienie. Ponadto służy mu prawo rozwiązania umowy z powodu nieprzestrzegania warunków zatrudnienia skazanych. Zakład karny prowadzi własną dokumentację, niezależnie od przepisów obowiązujących w tym zakresie pracodawcę.

 

 

Urlopu wypoczynkowego przysługującego skazanemu zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę udziela pracodawca. O planowanym urlopie pracodawca powiadamia dyrektora najpóźniej w terminie 14 dni przed jego rozpoczęciem. Nie dotyczy to urlopu na żądanie, którego udziela się zgodnie z wolą pracującego w wymiarze nie więcej niż 4 dni w każdym roku kalendarzowym. Wynagrodzenie za okres urlopu wypoczynkowego pracodawca przekazuje do zakładu karnego na zasadach przewidzianych dla płacy. W razie niewykorzystania w całości lub w części przysługującego skazanemu urlopu wypoczynkowego, pracodawca przekazuje do zakładu karnego ekwiwalent pieniężny niezwłocznie po ustaniu zatrudnienia. 

 

 

Przyczynami usprawiedliwiającymi niewykonywanie przez skazanego pracy są:

 

• choroba; 

 

• udział w czynnościach procesowych; 

 

• korzystanie z przepustki, zezwolenia na widzenie bez dozoru, poza obrębem zakładu karnego, zezwolenia na opuszczanie zakładu karnego; 

 

• inne powody związane z funkcjonowaniem zakładu karnego. 

 

 

O przyczynach niewykonywania przez skazanego pracy dyrektor niezwłocznie powiadamia pracodawcę.

 

Administracja zakładu karnego wydaje skazanemu zaświadczenie o zatrudnieniu, nie naruszając tym obowiązku wystawienia świadectwa pracy.

 

 

Autor: Grażyna Spytek - Bandurska